Prikaz knjiga
Ponedeljak - Nedelja od 0 do 24 h
061/1635756 NE PRODAJEMO UDŽBENIKE!
  • Prijavite se

Prikaz knjige: Farmacija u Srbiji u XIX veku

apoteka sv duha

 

Opšta i zdravstvena zaostalost Srbije XIX veka, razne epidemije koje su najčešće prenosili karavani sa Istoka prolazeći iz azijskog dela Otomanske imperije kroz Srbiju za srednju Evropu, i težnja za napretkom na polju zdravstvene kulture, pobudili su i nagonili kneza Miloša da na granicama Srbije podigne mnoge karantine sa strogim režimom, a u zemlji da ubrza osnivanje bolnica i apoteka i da dovede sa strane školovane lekare i apotekare.
Da bi to postigao, knez je davao stipendije — prvenstveno onima koji su bili pri kraju studija medicine i farmacije, u želji da bi se što skorije osetila njihova zdravstvena pomoć Srbiji.
Dok su prvi školovani lekari koji su došli u Srbiju bili strane narodnosti, dotle su, naprotiv, prvi apotekari bili Srbi: Matej Ivanović iz Zemuna, Pavle Ilić iz Velikog Bečkereka, Đorđe Bogdanović iz Tolvadija u Banatu i Đorđe Krstić iz Rume, svi iz Vojvodine.
Kasnije su dolazili apotekari i drugih narodnosti.

.


Naše apoteke u Srbiji XIX veka bile su ne samo zdravstvene ustanove nego i škole za farmaceutsko obrazovanje naše omladine.
Prvi apotekari koji su došli u Srbiju završavali su svoje obrazovanje na univerzitetima u tadašnjoj Austriji, u Beču i Pešti, a kasnije u Gracu, Zagrebu, Pragu i drugde.
Ugledu prvih agLteka doprineo je uspeh u suzbijanju epidemije srdobolje u Srbiji 1842. godine. Stručna spremnost i zalaganje tadašnjeg upravnika Pravitelstvene apoteke Pavla Ilića i njegova energičnost i plodna saradnja s lekarima i vlastima, presekli su na samom početku opaonu zarazu koja je ranije znala da prepolovi stanovništvo Srbije.
Time je stečeno poverenje ne samo kneza nego i ostalog pravitelstva pa i samog stanovništva, što je predstavljalo pravu prekretnicu u borbi da se napola oslobođena zemlja modernizuje i da se što brže otrše od zaostalog orijentalizma.
Iako je bio u vazalnom odnosu prema Carigradu, knez Miloš ne poziva u Srbiju nijednog lekara i apotekara sa Istoka.
Većinu prvih apotekara u Srbiju je privuklo neiskorišćeno bogatstvo zemlje koje im je pružilo pristojan život i materijalno obezbedilo budućnost.
Vrlo je važno naglasiti da je sama država odigrala značajnu ulogu u osnivanju i voćenju apoteka, osobito pravitelstvene.
Školovani apotekari su Srbiji doneli savremeno apotekarstvo ondašnje Evrope i uspepšo ga primenjivali, tako da je 1865. godine donesen prvi srpski zakon o apotekama. Važno je istaći da je to zakonodavstvo u nečemu bilo čak i naprednije od tadašnjeg austrijskog jer je isključivalo sistem apoteka s realnim pravom, usvojivši samo sistem ličnog prava.
Iako su po našim zakonima apotekari stranci morali da u roku od godinu dana preću u srpsko podanstvo, oni to nisu činili, već su se tome opirali i tražili zaštitu preko svoga konzulata da se to odloži. Premda su u Srbiji crpli materijalna dobra, oni nisu imali poverenja u novu državu i smatrali su svoje bavljenje u njoj privremenim. Izuzetak u ovome bili su samo Jovan Dilber iz Mokrina u Banatu i Dimitrije Milutinović iz Vršca, koji su odmah tražili srpsko podanstvo.
Tokom XIX veka u farmaciji Srbije se rodila primenjena hemija i postavila sebe na solidne temelje — prvo kroz analitičke laboratorije apoteka, a posle osnivanjem "Državne hemijske laboratorije" u Beogradu.
Do kraja XIX veka ovom hemijskom ustanovom su upravljali i u njoj radili farmaceuti, jer je izmenom zakona od 1884. godine bilo uslovljeno da državni hemičari moraju biti diplomirani hemičari.
Uporna borba države da pravilno uredi i kontroliše snabdevanje građana ispravnim lekovima, a zanatlije hemikalijama i otrovima, trajala je kroz čitav vek.
Potrebno je istaći da su farmaceuti i na tom polju zaštite narodnog zdravlja odigrali vrlo važnu ulogu kao izvrsni i savesni stručnjaci.
Primena narodne medicine i narodne farmacije, nasleđene iz davne prošlosti, prenesena je u XIX vek, jer su narodne navike i običaji često jači od zakonskih propisa.
Brz porast broja apoteka krajem veka i nastale potrebe pobudili su apotekare da organizuju svoje društvo i da se preko njega bore za održanje svojih privilegija i unapređenje farmacije.
Priliv stranaca u Srbiju, kao sopstvenika apoteka, pobudio je farmaceutsku omladinu da se tome odupre i da pokuša da osnuje svoje saradničko udruženje krajem veka.
Kulturna misija apoteka i apotekara u zaostaloj sredini Srbije XIX veka odigrala je značajnu ulogu na raznim poljima: na polju zdravstvene kulture, građevinarstva, poljoprivrede, voćarstva, vinogradarstva, mlekarstva, pozorišta i muzike.
Mnoge su apoteke bile mali centri gde se okupljala lokalna inteligencija i odakle se odvijao i savremen društveni život.
Stručna farmaceutska literatura u prošlom veku svela se na svega nekoliko neoriginalnih stručnih dela iz pera domaćih apotekara.
Farmaceutska štampa se rodila 1890. godine pojavom prvog stručnog lista "Glasnik srpskog apotekarskog društva". Ovaj list je izlazio svega godinu dana, od 1890. do 1891. godine, i sa devetim brojem se ugasio.
farmacija u srbiji u xix veku vetprom 1970Njega je u svome delu "Srpska bibliografija" registrovao Jovan Skerlić, 1911. godine.
Srpsko privilegovano apotekarstvo je krajem veka imalo i opoziciju od onih koji nisu imali privilegije. Pod njihovim uticajem došlo je do izmene zakona na štetu apoteka i apotekara.
Zakonski propisi koji su tokom veka izlazili stalno su zabranjivali "arkana", tj. lekove sa nepoznatim sastavom. Uz to je naročito bilo zabranjeno oglašavanje lekova kroz dnevnu i drugu štamdu.
Samo u izuzetnim slučajevima i na zahtev pojedinih lekara nabavljani su pojedinačno i sporadično gotovi lekovi.
Do kraja XIX veka nisu postojali propisi o ozakonjenim i dozvoljenim gotovim lekovima — lekovitim specijalitetima. Oni su izašli u obliku pravilnika tek 1930. godine.
Tokom XIX veka apoteke su bile zdravstvene ustanove u privatnoj svojini i pod strogim nadzorom države, u kojima su se spravljali i izdavali lekovi po lekarskim receptima i po trebovanjima bolnica. Lekovi su spravljani po propisima farmakopeja, prvo stranih a onda domaćih.
Strogi zakonski propisi o apotekama i njihova neprikosnovena primena tokom veka, kao i vaspitanje apotekara kroz praksu i studije, održali su nivo i renome apoteka na zavidnoj visini.
U narodu se bio stvorio pojam nečeg savršenog kad se govorilo o apoteci — "čisto kao u apoteci", "tačno kao u apoteci". Drugim rečima, apoteka je bila personifikacija uzvišenog stručnog zdravstvenog rada, a apotekari su u narodu uživali ugled i poštovanje.
Na kraju treba istaći da su u maloj Srbiji XIX veka izašle tri farmakopeje: dve građanske (1865. i 1881. godine) i vojna 1863. godine.

 

 Pogledajte knjigu u knjižari >>

 

Pretraga sajta

Katalozi

Preporučujemo

knjige iz oblasti istorija

knjige iz oblasti filozofija

Knjige iz oblasti Umetnost

Knjige iz oblasti strana knjizevnost

Knjige iz oblasti Domaca knjizevnost

sf epska horor

knjige iz oblasti antikvarne knjige

Knjige iz oblasti rasprodaja

Facebook Polovne knjige   Tviter Polovne knjige

Prijatelji sajtakrstaricareprodukcije slikazoran radosavljevic kikimagi sapuni